लवथवती विक्राळा ब्रह्मांडी माळा ।
वीषे कंठ काळा त्रिनेत्री ज्वाळा ॥
लावण्यसुंदर मस्तकी बाळा ।
तेथुनिया जल निर्मळ वाहे झुळझूळा ॥ १ ॥

जय देव जय देव जय श्रीशंकरा ।
आरती ओवाळू तुज कर्पूरगौरा ॥ ध्रु० ॥

कर्पूरगौरा भोळा नयनी विशाळा ।
अर्धांगी पार्वती सुमनांच्या माळा ॥
विभुतीचे उधळण शितिकंठ नीळा ।
ऐसा शंकर शोभे उमावेल्हाळा ॥ जय देव० ॥ २ ॥

देवी दैत्यी सागरमंथन पै केले ।
त्यामाजी जे अवचित हळाहळ उठिले ॥
ते त्वा असुरपणे प्राशन केले ।
नीळकंठ नाम प्रसिद्ध झाले ॥ जय देव० ॥ ३ ॥

व्याघ्रांबर फणिवरधर सुंदर मदनारी ।
पंचानन मनमोहन मुनिजनसुखकारी ॥
शतकोटीचे बीज वाचे उच्चारी ।
रघुकुलतिलक रामदासा अंतरी ॥ जय देव जय देव० ॥ ४ ॥

आरती शब्द मराठी माती येथून घेतले आहेत

नानापरिमळ दूर्वा शमिपत्रे ।
लाडू मोदक अन्ने परिपूरित पाते ॥
ऐसे पूजन केल्या बीजाक्षरमंत्रे ।
अष्टहि सिद्धी नवनिधि देसी क्षणमात्रे ॥१॥

जय देव जय देव जय मंगलमूर्ती ।
तुझे गुण वर्णाया मज कैची स्फूर्ती ॥ ध्रु० ॥

तुझे ध्यान निरंतर जे कोणी करिती ।
त्यांची सकलहि पापे विघ्नेही हरती ॥
वाजी वारण शिबिका सेवक सुत युवती ।
सर्वहि पावुनि अंती भवसागर तरती ॥ जय देव० ॥ २ ॥

शरणागत सर्वस्वे भजती तव चरणी ।
कीर्ति तयांची राहे जोवर शाशितरणी ॥
त्रैयोक्यो ते विजयी अद्भुत हे करणी ।
गोसावीनंदन रत नामस्मरणीम ॥ जय देव जय देव० ॥३॥

आरती शब्द मराठी माती येथून घेतले आहेत

शेंदुर लाल चढायो अच्छा गजमुखको ।
दोंदिल लाल बिराजे सुत गौरीहरको ॥
हाथ लिये गुडलड्डू साई सुरवरको ।
महिमा कहे न जाय लागत हूँ पदको ॥१॥

जय जयजी गणराज विद्या सुखदाता ।
धन्य तुम्हारा दर्शन मेरा मन रमता ॥ ध्रु० ॥

अष्टी सिद्धी दासी संकटको बैरी ।
विघ्नविनाशन मंगलमूरत अधिकाई ॥
कोटीसुरजप्रकाश ऐसी छबि तेरी ।
गंडस्थलमदमस्तक झुले शशिबहारी ॥जय० ॥२॥

भावभगतिसे कोई शारणागत आवे ।
संतति संपति सबही भरपूर पावे ॥
ऐसे तुम महाराज मोको अति भवे ।
गोसावीनंदन निशिदिन गुण गावे ॥ जय० ॥३॥

आरती शब्द मराठी माती येथून घेतले आहेत

सुखकर्ता दुःखहर्ता वार्ता विघ्नाची ।
नुरवी पुरवी प्रेम कृपा जयाची ॥
सर्वांगी सुंदर उटि शेंदुराची ।
कंठी झळके माळ मुक्ताफळांची ॥१॥

जय देव जय देव जय मंगलमूर्ती ।
दर्शनमात्रे मनकामना पुरती ॥ध्रु॥

रत्नखचित फरा तुज गौरीकुमरा ।
चंदनाची उटी कुंकुमकेशरा ॥
हिरेजडीत मुगुट शोभतो बरा ।
रुणझुणती नूपरें चरणीं घागरिया॥२॥

लंबोदर पीतांबर फणिवरबंधना ।
सरळ सोंड वक्रतुंड त्रिनयना ॥
दास रामाचा वाट पाहे सदना ।
संकटीं पावावें निर्वाणीं रक्षावें सुरवर वंदना ॥ ७॥

आरती शब्द मराठी माती येथून घेतले आहेत.

---

माझ्या लेखिका मैत्रिणी सोनालीहीने तिला सापडलेली या आरतीची बाकीची कडवी तिच्या ब्लॉग वर ठेवली आहेत. ती येथे खाली देतो आहे.

माथा मुकुट मणी कानी कुंडले ।
सोंड दोंदावरी शेंदुर चर्चिले ।।
नागबंद सोंड-दोंद मिराविले ।
विश्वरूप तया मोरयाचे देखिले ॥ जय० ॥३॥

चतुर्भुज गणराज बाही बाहुटे ।
खाजयाचे लाडू करुनी गोमटे ।।
सुवर्णाचे ताटी शर्करा घृत ।
अर्पी तो गणराज विघ्ने वारीतो ॥ जय० ॥४॥

छत्रे चामरे तुजला मिरविती ।
उंदीराचे वाहन तुजला गणपती ।।
ऐसा तु कलीयुगी सकळीक पाहसी ।
आनंदे भक्तासी प्रसन्न होसी ॥ जय० ॥५॥

ता ता धि मि किट धि मि किट नाचे गणपती ।
ईश्वर पार्वती कौतुक पाहती ।।
ताल मृदंग वीणा घोर उमटती ।
त्यांचे छंदे करुनी नाचे गणपती ॥ जय० ॥६॥

अनिश

अनिश सरळ नाक, उंच सडपातळ आणि काटक शरीर, गोरा रंग, काळे डोळे, तल्लख बुद्धी वर्गात नेहमी पहिला, ९ वीत शाळेत जाणारा हुशार विद्यार्थी. अनिशाचे बाबा यांत्रिकी अभियंता. विमानाची इंजिन बनवणाऱ्या कंपनीत कामाला. रात्री उशिरा बसून flight simulation गेम खेळणे हा त्यांचा आवडता छंद.   

प्रसंग १

अनिश शाळेत हुशार व खेळात पुढे आहे, जोरात धावणे यामुळे सर्वांना चांगला माहिती आहे. २५ जणांच्या वर्गातील १५ मुलींमधे अनिश वर्गात शिरला की एक प्रकारचे प्रफुल्लित वातावरण तयार होई. सगळ्याच जणी तो आपल्याकडे बघतोय का हे नजरेच्या कोपऱ्यातून चोरटा द्रुष्टीक्षेप टाकून पाहत. पण जेव्हा अनिशला वर्गात चौफेर नजर टाकून आपल्या जागेवर बसे तेव्हा त्यांच्या नजरेला नजर देण्याचे धाडस एकीलाही जमत नसे, त्यामुळे अनिश नेहमीप्रमाणे सायकल वरून शाळेत आल्यावर सरळ येऊन आपल्या जागेवर बस असे. काही दिवसानी, त्याला जाणवू लागले की दुसर्‍या बाकावर बसणाऱ्या कोमलची त्याच्यावर रेंगाळणारी व त्याने पहिले की हळूच दूर जाणारी नजर. ही गोष्ट  त्याला विचारात पाडत असे.

प्रसंग २

नेहमी प्रमाणे अनिश बाबासोबत रात्री उशिरा flight simulation खेळत होता. विमानात landing gear चे काम कसे चालते ही तंत्र बाबा दाखवत होते.

“अरे, हे बघ, एक नजर टाकून विमानाचा वेग बघायचा, आणि पटकन त्याच वेळी दुसर्‍या कोपऱ्यातून उंची पाहायची, आणि हा असा gear टाकायचा, एकदम भारी वाटते ना!” बाबा अनिशला सांगत होते.

अनिशला क्षणार्धात कोमलची डोळ्यांच्या कोपऱ्यातून त्याला पहाणारी नजर आठवली आणि त्याला “भारी वाटले” ही भावना अचानकपणे कोमलच्या त्या नेत्र कटाक्षाला फिट्ट बसली.

प्रसंग ३ 

दुसर्‍या दिवशी अनिश शाळेत आला. वर्गात त्याच्या जागेवर नेहमी सारखा बसायला तो उभा असताना त्याची नजर चौफेर गेली आणि अपेक्षेप्रमाणे कोमलची नजर त्याला न्याहाळत होती. रात्रीचा “भारी वाटते” हे वाक्य कानात गुंजले.   आज तिने नजर फिरवायच्या आत अनिशने कोमलच्या नजरेला आपल्या नजरेत कैद केले. नंतरचा दोन अडीच सेकंदाचा काळ अनिश व कोमल युगापेक्षा मोठा वाटला.

प्रसंग ४

आज रात्री नेहमी प्रमाणे flight simulation करायला अनिश बाबाची आतुरतेने वाट बघत होता. बाबाला कामावर उशीर झाला. अनिशला काही landing gear चे तंत्र नीट माहिती नव्हते. त्याने बाबाना येई पर्यंत flight simulation मध्ये विमान उडवत चालवले. 

“बाबा अजून मला landing नीट करता येत नाही काय करू” बाबा घरी आल्यावर त्यांना विचारले.

“अरे त्यात काय आहे, हे बघ, हा वेग कमी करत उंची हळूहळू कमी केली आणि एक नजर इकडे एक नजर तिकडे  पटकन landing gear टाकायचा” बाबानी सफाईने अनिशचे विमान उतरवले.

“जो पर्यंत जमात नाही तो पर्यंत कर, नजर इकडे आणि तिकडे, मग तुला ही भारी वाटेल” बाबा उठून जेवायला गेले. 

प्रसंग ५

आज अनिश शाळेत नेहमी पेक्षा लवकर पोहोचला होता. आपल्या जागेवर बसून काहीतरी वाचल्याचे करत होता. शाळेची बस आली आणि मुले मुली वर्गात येऊ लागले. दारातून आत येताना अनिश त्याच्या जागेवर बसलेला पाहून कोमल चमकली. त्याच क्षणी अनिशने तिला आपल्या नजरेच्या बंधात खिळवले आणि हळूच वर्गाच्या दुसर्‍या दाराकडे नजर टाकली. वर्ग संपल्यावर अनिश मागच्या दारातून बाहेर पडला व उभा राहिला. त्याला उठताना पाहून कोमल ही जागेवरून उठली आणि मागच्या दाराकडून बाहेर गेली.

“तू मला असे का बघतेस?” अनिश

“काही नाही, तुला बघितले की माझा दिवस चांगला जातो.” कोमल

“ते तर तू मला केव्हा ही बघू शकतेस” अनिश

“पण तेव्हा तू बघत नसतोस ना. सगळ्या वर्गा समोर तू मा‍झ्या नजरेला नजर दिलीस ना, की फार भारी वाटते”  कोमल

“अजून केव्हा भारी वाटते?” अनिश तिला ही भारी वाटते या भावनेने उत्साही झाला

“चल आता मला भूक लागली आहे, नंतर भेटू तेव्हा सांगते” कोमल तिच्या बाकापाशी जाऊन डबा खाऊ लागली.  

प्रसंग ६

बस नेहमीच्या वेळी सुटली, कोमल बसने न जाता, शाळेत थांबली होती. अनिश शोधत वर्ग मागे आला. कोमलला तिथे पाहून त्याला काही वेगळे वाटू लागले. कोमल आता त्याच्या नजरेला नजर द्यायला काहीशी कचरत होती. अनिश तिच्या जवळ येऊन उभा राहिला.

“आज बस का सोडलीस”

“असेच”

“तू का मागे राहिलास?”

“आज सायकल नाही आणली, चालत जाईन, म्हणून उभा होतो. पण तू बस मध्ये चढताना दिसली नाहीस.”

“तुला काय ठाऊक मी इकडे आहे?” कोमलच्या ह्रदयाचे ठोके वाढले होते. तिने एक पाऊल अनिशकडे टाकले.  

“मग तू कोठे जाणार होतीस?” अनिशला आपली कानशील गरम झाल्याचा भास झाला. 

कोमल काही न बोलता अनिशच्या जवळ येऊन उभी राहिली. तिच्यात व अनिश मध्ये काही इंच अंतर उरले होते. 

दोघांच्या ही शरीराला थोडा कंप सुटला, कोमलने  नजर उचलून अनिशकडे पहिले. अनिशचा श्वास तिला चेहर्‍यावर जाणवला.

अनिशला काय होते आहे नक्की कळत नव्हते, भारी वाटतंय की भीती वाटते. एकच क्षण गेला असेल. “जो पर्यंत जमत नाही तो पर्यंत प्रयत्न कर, जमले की तुला भारी वाटेल” हे वाक्य कानी पडले. अनिशने कोमलला हळूच स्पर्श केला.

“कोण आहे तिकडे” मागून आवाज आला, कोणी तरी शाळेचे वर्ग बंद करायला आले होते.

दोघंही आवाजाने दचकले, कोमलला समोरून शाळेची रखवाली करणारे मामा येताना दिसले. आता दोघांची भीतीने गाळण उडली होती. रखवाली करणारे मामा तिथे आले अनिशला त्यांनी सहज ओळखले

“काय अनिश घरी जायला उशीर का करतोय?”

“अं , काही नाही मामा, कोमलची अभ्यासाची वही सापडत नाही म्हणून ती बघतो आहोत, हो ना कोमल?”

“हो ना, मामा, तुम्हाला दिसली वर्ग बंद करताना तर पहा बरं”

कशी  तरी वेळ टाळून गेली

प्रसंग ७

कोमल घरी बसने आली नाही म्हणून तिच्या वडीलांनी कोमलला धारेवर धरले. कोमल ओक्साबोक्शी रडून अनिश सोबत असल्याचे  बोलून गेली. दुसर्‍या दिवशी कोमलचे बाबा पोलीस घेऊन शाळेत आले. अनिश पुरता घाबरून गेला. पोलीसानी रखवालदार मामा व शाळेतील वर्ग शिक्षक यांना थोडी विचारपूस केली. कोमलच्या वडीलांच्या आग्रहामुळे जबानी सूचना देऊन घटना रद्द केली.

प्रसंग ८

शाळेत जाणे अनिशला अवघड वाटू लागले, अनिशचे वर्गात अभ्यासात लक्ष लागे ना. पहिला येणार मुलगा या छोट्या घटने मुळे मोडतो की काय यामुळे अनिशचे आई-बाबा काळजीत पडले. बाबानी अनिशला विचारले. अनिश भरल्या आवाजात म्हणाला “बाबा काय भारी आहे आणि काय नाही  यातील फरक नाही रे कळला मला. मग आणि ते समोर आल्यावर कसे वागावे ह्यात मी गडबडलो” आता ९ वीत  शाळा बदल करून आता दुसरी शाळा घेणे त्यांना क्रम प्राप्त झाले.

प्रतिक

प्रतिक कुरळे केस, बोलक चेहरा, वर्ण गव्हाळ, पिंगट डोळे, स्वभाव शांत, थोडासा अबोल पण विषय मिळला तर गप्पा खूप मारेल कारण माहिती खूप. ९ वीत शिकणारा मुलगा, वर्गात पहिल्या पाचात नंबर असे. प्रतिकचे बाबा बँकेत कामाला. रात्री झोपायच्या आधी चालायला जाणे व दोघांना गप्पा मारायला आवडे. 

प्रसंग १

वर्गात शिक्षकानी प्रश्न विचारला की सर्वात आधी उत्तर द्यायला तयार आणि कोणालाही प्रश्न पडला तर शिक्षक सांगण्या आधी त्या प्रश्नावर मुद्दे मांडणार मुलगा म्हणून प्रतिक सर्वांना माहिती आहे. कोणताही विषय असो त्यावर विचार मांडणे व चर्चा करणे ही प्रतिकची सहज प्रवृत्ती होती. प्रतिक वर्गात आला की सर्व मूला-मुलीना एक प्रकारचा आनंद होई. शिक्षकांना कदाचित काही वेळ अति बोलतो असेही वाटे. वर्गात सर्वांशी मिळून वागणे, काम असेल तर मोचके बोलणे आणि कोणाला प्रश्न असेल तर खूप चर्चा करणे हा प्रतिकच नैमित्तिक दिनक्रम असे.

प्रसंग २

नेहमी प्रमाणे प्रतिक जेवून रात्री बाबासोबत चालायला उतरला होता. प्रतिकचा आवडता विषय बायोलॉजी व त्यावरून रात्री आजूबाजूला येणारे रातकिडयाचे आवाज, कधी पाऊस पडला असेल तर  बेडूक ओरडतानाचे आवाज यावर प्रतिक व बाबाच्या गप्पा रंगत.

“तो ऐक आवाज आला का” प्रतिक

“नाही” बाबा

“नीट ऐक, मध्ये थांबून परत आवाज करतोय” प्रतिक

“ह आता आला” बाबा

“हा आवाज male frog चा आहे, ते त्याच्या female ला आकर्षित करायला असा आवाज करतात” प्रतिक

“तुला रे काय ठाऊक” बाबा

“अरे बाबा, ही खूप साधी गोष्ट आहे पाऊस पडून पाणी जमले की बेडूकांचा mating season येतो. काही काही बेडकांच्या जमातीत बेडूक मादी meting झाल्यावर नर बेडकाला खाऊन टाकते. कारण तिला अंडी देऊन तिथे बसून राहावे लागते मग तिला खायला दुसरे काही नाही मिळत” प्रतिक

“अरे हे तर भयंकर आहे” बाबा

“तीच तर गंमत आहे, तरी पण तो बेडूक mating call देतो.” प्रतिक

प्रसंग ३

वर्गात विषय कोणता ही असो त्यावर गप्पा मारणे व वेगवेगळे अर्थ काढणे ही नेहमीची चर्चा प्रतिक व चित्रा करीत. आजचा विषय होता city planning in Asia. या दोघांनी कंबोडियाची राजधानी फ़्नोम पेन्ह येथे सार्वजनिक सोई कशा आहेत यावर चर्चा केली. शाळे तर्फे गट बनवून नव्या युगातील शहर विकास उपक्रम यावर वाद विवाद आणि चर्चा करण्याची नाव नोंदणी केली. यात वेळ कसं गेला हे कळले नाही. तयारी करायला वेळ मिळावा म्हणून प्रतिक शाळेची बस सोडून चित्रा सोबत मागे थांबला. विषय दोघांच्या आवडीचा होता. पाण्याचे प्रश्न, पाऊस पडून येणारा पूर,या पासून वाचण्यासाठी जमिनी खाली जलन्निस्सारण रचना कशी बनवावी यावर विचार करून दोघ उशिरा घरी गेले.

प्रसंग ४

प्रतिक उशिरा घरी आल्यामुळे जेवायला उशीर झाला होता. त्यामुळे प्रतिक व बाबाना  रात्री चालायला उतरायला नेहमी पेक्षा उशीर झाला होता.

आज काही पाऊस पडला नव्हता. त्यामुळे बेडकांचे आवाज सोबतीला नव्हते. व रात्रीचे दिवे वाटेवर जागोजागी लागले होते. जिथे दिवे नाहीत तिथे वाटेवर अंधार होता. प्रतिक अजून ही जलन्निसारण उपक्रम वर विचार करत होता. त्यामुळे अजून गप्पा सुरू झाल्या नव्हत्या.  

चलता चलता वाटेच्या बाजूला असलेल्या बाकावर दोन व्यक्ति बसलेल्या दिसल्या. प्रतिक व बाबा त्यांच्या बाजूने गेले. तरी त्या दोघांना काही जाणवले नाही.

“तू बघितलेस?”

“काय?”

“ते काय करत होते?”

“नाही, कोण?”

“अरे कोण काय? त्या बाकावर बसलेले ते दोघे?”

प्रतिकने मागे  वळून पहिले, त्याला अंधारात नीट दिसले नाही. एक मुलगा व बाजूला एक मुलगी बसलेले दिसले

“नाही, नीट दिसत नाही ते, काय करतायत?”

“अरे बघ आपण परत जाऊ तेव्हा”

“बरं, तू काय विचार करतोयस?”

गप्पा सुरू झाल्या प्रतिक पाण्याचे प्रश्न कसे असतात यावर बोलू लागला. परतीच्या मार्गावर बाबानी त्याला हळूच जाणीव करून दिली की ते दोघे अजून आहेत.

“अरे ही नक्की काय करतायत?” प्रतिकने  आश्चर्य व्यक्त करीत विचारले. कारण त्याला दिसले की ती मुलगी, मुलांचा हात हातात घेऊन चक्क nail cutter घेऊन नख कापत होती. ते ही या अंधारात.

“हे बघ परवा तू मला नर बेडकाला खाणाऱ्या मादी बेडकीबद्दल सांगितले ना. माणसाचे ही बरेचसे तसेच आहे. या दोन व्यक्ती बद्दल आता तेच होत आहे, फक्त हे थोडे मानवी प्रकाराने आहे. पण mating call हा योग्य वेळी द्यावा ही गोष्ट नीट समजून घेतली तर काही चूक होणार नाही.”

प्रतिक क्षणभर या विचारात मग्न झाला व हसला काहीसा आणि परत गप्पा मारू लागला

प्रसंग ५

इकडे city planning ची स्पर्धा जवळ आली होती. प्रतिक व चित्रा रोज उशिरा थांबून तयारी करत होते. करताना नवीन जमिनी खालच्या नालीचा नकाशा तयार झाल्याच्या उत्साहात प्रतिकने चित्राला एकदम आनंदाने मिठी मारली, चित्राला तेवढाच आनंद झाला होता की हा नकाशा आपल्याला स्पर्धेत नाव मिळवून देईल. तिने ही मिठी स्वीकारली. त्या अवस्थेत प्रतिक चित्राच्या कानात कुजबुजला

“हा काही mating call नाही … चल सोड आता”

दोघांनी हसून आपापले हात मागे घेतले व नकाशा गुंडाळून इतर तयारीला लागले

प्रसंग ६

स्पर्धा चांगली झाली प्रतिक व चित्राच्या नकाशाला उत्तेजनार्थ पारितोषिक मिळाले. या प्रकारच्या स्पर्धेत त्यांच्या शाळेला मिळालेले ही पहिले पारितोषिक होते त्यामुळे शाळेने खूप कौतुक केले.

प्रसंग ७

आज रात्री गप्पा सुरू करायच्या आधी प्रतिक बाबाना म्हणाला तुम्ही त्या मानवी mating call ची उपमा  दिल्या मुळे  मला काय कुठे योग्य ही जाणीव किती सहज उमगली. आता mating call वर शंका नाहीच, तर यावर विचार आणि चर्चा करायला मी आणि माझे मित्र-मैत्रिणी सज्ज आहोत. 

all copy rights are with author @viveksathe21

चंद्रप्रकाश द्विवेदी यांच्या दूरदर्शन वरील चाणक्य मालिकेतील प्रदर्शित भाग पहिला. त्यातील ही प्रश्नोत्तरे विचार करायला लावणारी आहेत.

धर्म और अर्थ का स्त्रोत क्या है?
धर्म और अर्थ का स्त्रोत राज्य है
प्रमाण
नमोस्तु राज्य वृक्षाय षटपुण्याय प्रसाखीने सभावी चारू पुण्याय त्रिवारी फलदायीने

राज्य का मुल क्या है?
राज्य का मुल राजा है

राजा मंत्रीपरिषद सेनापती सैनिक प्रजा और देश का परस्पर संबंध क्या है?
राजा राज्यारूपी वृक्ष का मुल है. मंत्रीपरिषद उस का धड है. सेनापती उसकी शाखाये है. सैनिक उसके पल्लव है. प्रजा उसके पुष्प है. देश की संपन्नता उसके फल है. समस्त देश उसका बीज है.

दुसरोपे विजय प्राप्त करने के बजाय किसपे विजय प्राप्त करना राजा के लिये परम आवश्यक है?
दुसरो पर विजय पाने कि अपेक्षा राजा को इंद्रीयोपर विजय पाना परम आवश्यक है. काम क्रोध लोभ मन मद और हर्ष के त्याग से इंद्रियो पर विजय प्राप्त करनी चाहिये.

सब से बडा शत्रू कौन है?
अहंकार

निर्धन का धन?
विद्या

सत्पुरुष कौन है?
जो परोपकार के लिये आगे बढे वही सत्पुरुष है.

स्त्री का आभूषण?
लज्जा

सबसे बडा वीर कौन है?
दानवीर

धन कि रक्षा किससे करनी चाहिये?
धन कि रक्षा चोरो व राजपुरुषोसे करनी चाहिये

सुख का मुल?
धर्म है
धर्म का मुल?
अर्थ है
अर्थ का मुल?
राज्य है
राज्य का मुल?
इंद्रिय जय है
इंद्रिय जय का मुल?
विनय है
विनय का मुल?
वृद्धो कि सेवा

राजा का हित किसमे है?
राजा का हित प्रजा के हित में होता है

Well, most of my friends who picked up doing Surya Namskar (सुर्य नमस्कार) recently had one specific question. After the Sadhak (साधक – practitioner) has gained reasonable maturity in his/er posture of the Steps, naturally this question arises – “what is the duration I should hold the posture?” Is it good to hold for 2 seconds, is it dependent on streching of that position or is it at all good to hold into a postion?

These answer seeking questions are nothing but a sign of good Sadhak of Surya Namskar, who is trying to improve his/er effectiveness. And indeed its a very important question to ask and to know answer for…

Most of us know that Surya Namskar is a Yog (योग) however there is a subtle difference in Surya Namskar and other usual Yog. Surya Namskar is a Progressive Yog (प्रगत योग) meaning there are progression from one Step (आसन) to next one. This series 10 or 12 Steps are linked by transitions. It is the harmony of Sadhak’s actions and breathing during the transition contributes to the effectiveness of Surya Namskar.

There is breathing pattern for each Step. Let say first Step (नमस्कार) Namskar – Sadhak says mantra ॐ मित्राय नम: this releases your breath. Now transition into next Step – Hands streched above head – you will do – “breath in” (पुरक)  slowly till you reach final position. Feel the stretch excatly for the time you need reverse your breath (रेचक – “breath out”), in this case you will start to release breath… Thats point you move to next step. Next Step – हस्तपादासन – hands besides your legs with head touching knees… You will be slowly releasing breath to reach to this position… Hold excatly until your lungs are just about empty … Move to next postion the moment you need to start to breath in… This is breathing pattern of पुरक-रेचक breath-in & breath-out that continues… With one exception at Step 5 – अष्टांगासन. In this Step you observe your inner self by breaking your contact with outer universe. This breathing tehcnique is called कुंभक (hold your lungs steady as a Pot with lid closed) In this Step 5 its बाह्यकुंभक (Empty Pot as you breath-out in Step 4)  you hold without breathing in-out. Be in Step 5 only until you can hold breath without taking in… Move to next Step 6 only when you need to take breath again…

Thus in summary the duration of holding a posture in a Step is directly linked to Sadhak’s ability to control his/er breath and it only improves as Sadhak practices Surya Namskar to reach next level of maturity. This also modulates your breathing as you move into 6th Surya Namskar onwards, when you body is actually creating energy (Heart rate and Lungs action in full throttle)

1) नमस्कार – (अंत:कुंभक) मंत्रोच्चार (रेचक)

2) ताडासन – पुरक

3) हस्तपादासन – रेचक

4) एकपादप्रसरणासन – पुरक

5) दंडासन – रेचक

6) अष्टांगासन – बाह्यकुंभक

7) भुजंगासन – पुरक

8) अधोमुख श्वानासन – रेचक

9) एकपादप्रसरणासन – पुरक

10) हस्तपादासन – रेचक

11) नमस्कार – पुरक, अंत:कुंभक

Surya Namskar is the most simplified Yog that takes less then 15 mins and activates 95% of body muscles… And 5 chakras – depending on Maturity of Sadhak and conditions under which s/he doing it. In short this provides highest efficiency of body muscle activation.

How do I know if I am doing it right?

If you start sweating in 5th or 6th Surya Namskar… You can be sure you are doing it right… By the time you reach 10th your body will be completely wet… And heart rate above 120…

Good luck for your next set of Surya Namskar

@विभासा

Story 1 – Iron Man – today’s comic animation hero

Maya tried to walk Tony into trap in order to gain his support for Killian and her invention Extremis. Killian and his men are successful in destroying suits and seeming everything at Tony’s house. However they are not able to capture or kill Tony. Tony manages to live with his experimental suit and escapes to a remote location in Tennessee. Here Tony has to seek help from a boy in order to charge, repair his suit, which is taking unusually long. In mean while Tony is attacked by Killian men, few other things happen and Tony is captured by Killian.

Highlight scene

In captivity, Tony is wired to metal frame of bed and guarded by armed men. Suddenly Tony asks the guards “You better flee in 10 seconds” Guards find his argument way too weak as they are armed with guns, Tony is unarmed, injured and wired to metal frame. Tony insists they should run as any moment something is going to happen that’s going to change the situation. Tony repeats argument by doing count down 5, 4, 3, 2, 1… “Puff” nothing happens. Guards are almost into laughter. Tony with seemingly confident manner repeats the argument asking them to flee in next 5 4 3 2 1 seconds… “Bang” the windows break due impact of external object and a piece of Iron man suit flies in and gets armed on Tony’s hand. In few more seconds other pieces of his suit fly to him and arm Tony to fight those armed men and break free from captivity.

Story 2 Ram – age old epic hero from

Ramayana

Shurpanakha complained about Ram and Laxman who have come to live in Dandakaranya with Ram’s beautiful wife Seeta, to her brothers, rakshas king, Khar and Dushan, who became angry on the insult of their sister by the two human brothers. Rakshas king Khar and Dushan bring down a selected pack of soldiers upon Ram and Laxman. Ram decides to handle them alone asking Laxman to protect Seeta. Ram sees Khar and Dushan marching forward with their soldiers.

Highlight scene

Ram, alone in middle of jungle, has to face these armed soldiers and the two powerful worriers known to be skilled in mayavi vidya (sorcery) prepares his bow and arrow. Ram without any hesitation advises Khar and Dushan to flee the area and he will not harm them in other words “मै तुम्हे भागने का एक मौका देता हुं“. But they have decided to fight without knowing whats in front of them. Suddenly rishi Agastya comes to advise Ram and suggests to use magic weapon taught to him by rishi Vishwamitra called Sam-mohini astra. Ram with respect accepts the advise and chants mantra to prepare Sam-mohini astra. At once his arrow is armed with Sam-mohini astra. Ram releases arrow armed with Sam-mohini astra upon the soldiers brought in by Khar and Dushan. Sam-mohini astra does what it is armed for and the soldiers under effect of Sam-mohini astra kill each other mistakenly, thinking asif they are fighting with Ram. Now Ram prepares to fight one to one, with Khar and Dushan who are also skilled to use  mayavi astra vidya. Dushan chants mantra to call his astra and releases them upon Ram. Likewise Khar also chants mantra and attacks Ram with his astra. However astra arranged by Ram are more powerful than both of them who finally killed in battled by Ram.

My view about these stories

Before you enjoy glimpse of the two stories mentioned above in videos below, I want to add something to this.

These epic stories of Ramayan, Mahabharat has been told since ages and have time and again mentioned brave worriers and weapons they used. We have enjoyed these stories but there is an element of myth inside that, or there is question always how that is possible and results into denial of practical possibilities of these.

Now look at the Sci-Fi or comic heros of, framed in stories of not so distant future where one can call his weapon from no-where and get it armed to attack enemy. What makes this (some-what) believable(?) may be the visualization of the videos, special effects or the links technology available as of today and possibilities of inventions in near future.

Most important difference is in eyes, and the minds behind those eyes, who are looking at these videos. One who look at Ramayana with dis-belief and one who look at Iron man with more than amusement value… may be higher degree of belief?

Yes, I think it all starts with belief with which the mind look at possibilities told in these stories, and challenges technology of present day to do more… Really there are vast possibilities to explore and re-invent if it is based on one simple thought or belief that it is possible!

Videos

Note the test suit flying in to get armed on Tony’s hand shown at 00:21 sec in this video

Note the arrow appearing on Ram’s bow show at 10:011 sec in this video

@विभासा