लेखकाचे संग्रह-दफ्तर

नाना परिमळ दूर्वा

नानापरिमळ दूर्वा शमिपत्रे ।
लाडू मोदक अन्ने परिपूरित पाते ॥
ऐसे पूजन केल्या बीजाक्षरमंत्रे ।
अष्टहि सिद्धी नवनिधि देसी क्षणमात्रे ॥१॥

जय देव जय देव जय मंगलमूर्ती ।
तुझे गुण वर्णाया मज कैची स्फूर्ती ॥ ध्रु० ॥

तुझे ध्यान निरंतर जे कोणी करिती ।
त्यांची सकलहि पापे विघ्नेही हरती ॥
वाजी वारण शिबिका सेवक सुत युवती ।
सर्वहि पावुनि अंती भवसागर तरती ॥ जय देव० ॥ २ ॥

शरणागत सर्वस्वे भजती तव चरणी ।
कीर्ति तयांची राहे जोवर शाशितरणी ॥
त्रैयोक्यो ते विजयी अद्भुत हे करणी ।
गोसावीनंदन रत नामस्मरणीम ॥ जय देव जय देव० ॥३॥

आरती शब्द मराठी माती येथून घेतले आहेत

शेंदुर लाल चढायो

शेंदुर लाल चढायो अच्छा गजमुखको ।
दोंदिल लाल बिराजे सुत गौरीहरको ॥
हाथ लिये गुडलड्डू साई सुरवरको ।
महिमा कहे न जाय लागत हूँ पदको ॥१॥

जय जयजी गणराज विद्या सुखदाता ।
धन्य तुम्हारा दर्शन मेरा मन रमता ॥ ध्रु० ॥

अष्टी सिद्धी दासी संकटको बैरी ।
विघ्नविनाशन मंगलमूरत अधिकाई ॥
कोटीसुरजप्रकाश ऐसी छबि तेरी ।
गंडस्थलमदमस्तक झुले शशिबहारी ॥जय० ॥२॥

भावभगतिसे कोई शारणागत आवे ।
संतति संपति सबही भरपूर पावे ॥
ऐसे तुम महाराज मोको अति भवे ।
गोसावीनंदन निशिदिन गुण गावे ॥ जय० ॥३॥

आरती शब्द मराठी माती येथून घेतले आहेत

सुखकर्ता दु:खहर्ता

सुखकर्ता दुःखहर्ता वार्ता विघ्नाची ।
नुरवी पुरवी प्रेम कृपा जयाची ॥
सर्वांगी सुंदर उटि शेंदुराची ।
कंठी झळके माळ मुक्ताफळांची ॥१॥

जय देव जय देव जय मंगलमूर्ती ।
दर्शनमात्रे मनकामना पुरती ॥ध्रु॥

रत्नखचित फरा तुज गौरीकुमरा ।
चंदनाची उटी कुंकुमकेशरा ॥
हिरेजडीत मुगुट शोभतो बरा ।
रुणझुणती नूपरें चरणीं घागरिया॥२॥

लंबोदर पीतांबर फणिवरबंधना ।
सरळ सोंड वक्रतुंड त्रिनयना ॥
दास रामाचा वाट पाहे सदना ।
संकटीं पावावें निर्वाणीं रक्षावें सुरवर वंदना ॥ ७॥

आरती शब्द मराठी माती येथून घेतले आहेत.


माझ्या लेखिका मैत्रिणी सोनालीहीने तिला सापडलेली या आरतीची बाकीची कडवी तिच्या ब्लॉग वर ठेवली आहेत. ती येथे खाली देतो आहे.

माथा मुकुट मणी कानी कुंडले ।
सोंड दोंदावरी शेंदुर चर्चिले ।।
नागबंद सोंड-दोंद मिराविले ।
विश्वरूप तया मोरयाचे देखिले ॥ जय० ॥३॥

चतुर्भुज गणराज बाही बाहुटे ।
खाजयाचे लाडू करुनी गोमटे ।।
सुवर्णाचे ताटी शर्करा घृत ।
अर्पी तो गणराज विघ्ने वारीतो ॥ जय० ॥४॥

छत्रे चामरे तुजला मिरविती ।
उंदीराचे वाहन तुजला गणपती ।।
ऐसा तु कलीयुगी सकळीक पाहसी ।
आनंदे भक्तासी प्रसन्न होसी ॥ जय० ॥५॥

ता ता धि मि किट धि मि किट नाचे गणपती ।
ईश्वर पार्वती कौतुक पाहती ।।
ताल मृदंग वीणा घोर उमटती ।
त्यांचे छंदे करुनी नाचे गणपती ॥ जय० ॥६॥

mating कॉल

अनिश

अनिश सरळ नाक, उंच सडपातळ आणि काटक शरीर, गोरा रंग, काळे डोळे, तल्लख बुद्धी वर्गात नेहमी पहिला, ९ वीत शाळेत जाणारा हुशार विद्यार्थी. अनिशाचे बाबा यांत्रिकी अभियंता. विमानाची इंजिन बनवणाऱ्या कंपनीत कामाला. रात्री उशिरा बसून flight simulation गेम खेळणे हा त्यांचा आवडता छंद.   

प्रसंग १

अनिश शाळेत हुशार व खेळात पुढे आहे, जोरात धावणे यामुळे सर्वांना चांगला माहिती आहे. २५ जणांच्या वर्गातील १५ मुलींमधे अनिश वर्गात शिरला की एक प्रकारचे प्रफुल्लित वातावरण तयार होई. सगळ्याच जणी तो आपल्याकडे बघतोय का हे नजरेच्या कोपऱ्यातून चोरटा द्रुष्टीक्षेप टाकून पाहत. पण जेव्हा अनिशला वर्गात चौफेर नजर टाकून आपल्या जागेवर बसे तेव्हा त्यांच्या नजरेला नजर देण्याचे धाडस एकीलाही जमत नसे, त्यामुळे अनिश नेहमीप्रमाणे सायकल वरून शाळेत आल्यावर सरळ येऊन आपल्या जागेवर बस असे. काही दिवसानी, त्याला जाणवू लागले की दुसर्‍या बाकावर बसणाऱ्या कोमलची त्याच्यावर रेंगाळणारी व त्याने पहिले की हळूच दूर जाणारी नजर. ही गोष्ट  त्याला विचारात पाडत असे.

प्रसंग २

नेहमी प्रमाणे अनिश बाबासोबत रात्री उशिरा flight simulation खेळत होता. विमानात landing gear चे काम कसे चालते ही तंत्र बाबा दाखवत होते.

“अरे, हे बघ, एक नजर टाकून विमानाचा वेग बघायचा, आणि पटकन त्याच वेळी दुसर्‍या कोपऱ्यातून उंची पाहायची, आणि हा असा gear टाकायचा, एकदम भारी वाटते ना!” बाबा अनिशला सांगत होते.

अनिशला क्षणार्धात कोमलची डोळ्यांच्या कोपऱ्यातून त्याला पहाणारी नजर आठवली आणि त्याला “भारी वाटले” ही भावना अचानकपणे कोमलच्या त्या नेत्र कटाक्षाला फिट्ट बसली.

प्रसंग ३ 

दुसर्‍या दिवशी अनिश शाळेत आला. वर्गात त्याच्या जागेवर नेहमी सारखा बसायला तो उभा असताना त्याची नजर चौफेर गेली आणि अपेक्षेप्रमाणे कोमलची नजर त्याला न्याहाळत होती. रात्रीचा “भारी वाटते” हे वाक्य कानात गुंजले.   आज तिने नजर फिरवायच्या आत अनिशने कोमलच्या नजरेला आपल्या नजरेत कैद केले. नंतरचा दोन अडीच सेकंदाचा काळ अनिश व कोमल युगापेक्षा मोठा वाटला.

प्रसंग ४

आज रात्री नेहमी प्रमाणे flight simulation करायला अनिश बाबाची आतुरतेने वाट बघत होता. बाबाला कामावर उशीर झाला. अनिशला काही landing gear चे तंत्र नीट माहिती नव्हते. त्याने बाबाना येई पर्यंत flight simulation मध्ये विमान उडवत चालवले. 

“बाबा अजून मला landing नीट करता येत नाही काय करू” बाबा घरी आल्यावर त्यांना विचारले.

“अरे त्यात काय आहे, हे बघ, हा वेग कमी करत उंची हळूहळू कमी केली आणि एक नजर इकडे एक नजर तिकडे  पटकन landing gear टाकायचा” बाबानी सफाईने अनिशचे विमान उतरवले.

“जो पर्यंत जमात नाही तो पर्यंत कर, नजर इकडे आणि तिकडे, मग तुला ही भारी वाटेल” बाबा उठून जेवायला गेले. 

प्रसंग ५

आज अनिश शाळेत नेहमी पेक्षा लवकर पोहोचला होता. आपल्या जागेवर बसून काहीतरी वाचल्याचे करत होता. शाळेची बस आली आणि मुले मुली वर्गात येऊ लागले. दारातून आत येताना अनिश त्याच्या जागेवर बसलेला पाहून कोमल चमकली. त्याच क्षणी अनिशने तिला आपल्या नजरेच्या बंधात खिळवले आणि हळूच वर्गाच्या दुसर्‍या दाराकडे नजर टाकली. वर्ग संपल्यावर अनिश मागच्या दारातून बाहेर पडला व उभा राहिला. त्याला उठताना पाहून कोमल ही जागेवरून उठली आणि मागच्या दाराकडून बाहेर गेली.

“तू मला असे का बघतेस?” अनिश

“काही नाही, तुला बघितले की माझा दिवस चांगला जातो.” कोमल

“ते तर तू मला केव्हा ही बघू शकतेस” अनिश

“पण तेव्हा तू बघत नसतोस ना. सगळ्या वर्गा समोर तू मा‍झ्या नजरेला नजर दिलीस ना, की फार भारी वाटते”  कोमल

“अजून केव्हा भारी वाटते?” अनिश तिला ही भारी वाटते या भावनेने उत्साही झाला

“चल आता मला भूक लागली आहे, नंतर भेटू तेव्हा सांगते” कोमल तिच्या बाकापाशी जाऊन डबा खाऊ लागली.  

प्रसंग ६

बस नेहमीच्या वेळी सुटली, कोमल बसने न जाता, शाळेत थांबली होती. अनिश शोधत वर्ग मागे आला. कोमलला तिथे पाहून त्याला काही वेगळे वाटू लागले. कोमल आता त्याच्या नजरेला नजर द्यायला काहीशी कचरत होती. अनिश तिच्या जवळ येऊन उभा राहिला.

“आज बस का सोडलीस”

“असेच”

“तू का मागे राहिलास?”

“आज सायकल नाही आणली, चालत जाईन, म्हणून उभा होतो. पण तू बस मध्ये चढताना दिसली नाहीस.”

“तुला काय ठाऊक मी इकडे आहे?” कोमलच्या ह्रदयाचे ठोके वाढले होते. तिने एक पाऊल अनिशकडे टाकले.  

“मग तू कोठे जाणार होतीस?” अनिशला आपली कानशील गरम झाल्याचा भास झाला. 

कोमल काही न बोलता अनिशच्या जवळ येऊन उभी राहिली. तिच्यात व अनिश मध्ये काही इंच अंतर उरले होते. 

दोघांच्या ही शरीराला थोडा कंप सुटला, कोमलने  नजर उचलून अनिशकडे पहिले. अनिशचा श्वास तिला चेहर्‍यावर जाणवला.

अनिशला काय होते आहे नक्की कळत नव्हते, भारी वाटतंय की भीती वाटते. एकच क्षण गेला असेल. “जो पर्यंत जमत नाही तो पर्यंत प्रयत्न कर, जमले की तुला भारी वाटेल” हे वाक्य कानी पडले. अनिशने कोमलला हळूच स्पर्श केला.

“कोण आहे तिकडे” मागून आवाज आला, कोणी तरी शाळेचे वर्ग बंद करायला आले होते.

दोघंही आवाजाने दचकले, कोमलला समोरून शाळेची रखवाली करणारे मामा येताना दिसले. आता दोघांची भीतीने गाळण उडली होती. रखवाली करणारे मामा तिथे आले अनिशला त्यांनी सहज ओळखले

“काय अनिश घरी जायला उशीर का करतोय?”

“अं , काही नाही मामा, कोमलची अभ्यासाची वही सापडत नाही म्हणून ती बघतो आहोत, हो ना कोमल?”

“हो ना, मामा, तुम्हाला दिसली वर्ग बंद करताना तर पहा बरं”

कशी  तरी वेळ टाळून गेली

प्रसंग ७

कोमल घरी बसने आली नाही म्हणून तिच्या वडीलांनी कोमलला धारेवर धरले. कोमल ओक्साबोक्शी रडून अनिश सोबत असल्याचे  बोलून गेली. दुसर्‍या दिवशी कोमलचे बाबा पोलीस घेऊन शाळेत आले. अनिश पुरता घाबरून गेला. पोलीसानी रखवालदार मामा व शाळेतील वर्ग शिक्षक यांना थोडी विचारपूस केली. कोमलच्या वडीलांच्या आग्रहामुळे जबानी सूचना देऊन घटना रद्द केली.

प्रसंग ८

शाळेत जाणे अनिशला अवघड वाटू लागले, अनिशचे वर्गात अभ्यासात लक्ष लागे ना. पहिला येणार मुलगा या छोट्या घटने मुळे मोडतो की काय यामुळे अनिशचे आई-बाबा काळजीत पडले. बाबानी अनिशला विचारले. अनिश भरल्या आवाजात म्हणाला “बाबा काय भारी आहे आणि काय नाही  यातील फरक नाही रे कळला मला. मग आणि ते समोर आल्यावर कसे वागावे ह्यात मी गडबडलो” आता ९ वीत  शाळा बदल करून आता दुसरी शाळा घेणे त्यांना क्रम प्राप्त झाले.

प्रतिक

प्रतिक कुरळे केस, बोलक चेहरा, वर्ण गव्हाळ, पिंगट डोळे, स्वभाव शांत, थोडासा अबोल पण विषय मिळला तर गप्पा खूप मारेल कारण माहिती खूप. ९ वीत शिकणारा मुलगा, वर्गात पहिल्या पाचात नंबर असे. प्रतिकचे बाबा बँकेत कामाला. रात्री झोपायच्या आधी चालायला जाणे व दोघांना गप्पा मारायला आवडे. 

प्रसंग १

वर्गात शिक्षकानी प्रश्न विचारला की सर्वात आधी उत्तर द्यायला तयार आणि कोणालाही प्रश्न पडला तर शिक्षक सांगण्या आधी त्या प्रश्नावर मुद्दे मांडणार मुलगा म्हणून प्रतिक सर्वांना माहिती आहे. कोणताही विषय असो त्यावर विचार मांडणे व चर्चा करणे ही प्रतिकची सहज प्रवृत्ती होती. प्रतिक वर्गात आला की सर्व मूला-मुलीना एक प्रकारचा आनंद होई. शिक्षकांना कदाचित काही वेळ अति बोलतो असेही वाटे. वर्गात सर्वांशी मिळून वागणे, काम असेल तर मोचके बोलणे आणि कोणाला प्रश्न असेल तर खूप चर्चा करणे हा प्रतिकच नैमित्तिक दिनक्रम असे.

प्रसंग २

नेहमी प्रमाणे प्रतिक जेवून रात्री बाबासोबत चालायला उतरला होता. प्रतिकचा आवडता विषय बायोलॉजी व त्यावरून रात्री आजूबाजूला येणारे रातकिडयाचे आवाज, कधी पाऊस पडला असेल तर  बेडूक ओरडतानाचे आवाज यावर प्रतिक व बाबाच्या गप्पा रंगत.

“तो ऐक आवाज आला का” प्रतिक

“नाही” बाबा

“नीट ऐक, मध्ये थांबून परत आवाज करतोय” प्रतिक

“ह आता आला” बाबा

“हा आवाज male frog चा आहे, ते त्याच्या female ला आकर्षित करायला असा आवाज करतात” प्रतिक

“तुला रे काय ठाऊक” बाबा

“अरे बाबा, ही खूप साधी गोष्ट आहे पाऊस पडून पाणी जमले की बेडूकांचा mating season येतो. काही काही बेडकांच्या जमातीत बेडूक मादी meting झाल्यावर नर बेडकाला खाऊन टाकते. कारण तिला अंडी देऊन तिथे बसून राहावे लागते मग तिला खायला दुसरे काही नाही मिळत” प्रतिक

“अरे हे तर भयंकर आहे” बाबा

“तीच तर गंमत आहे, तरी पण तो बेडूक mating call देतो.” प्रतिक

प्रसंग ३

वर्गात विषय कोणता ही असो त्यावर गप्पा मारणे व वेगवेगळे अर्थ काढणे ही नेहमीची चर्चा प्रतिक व चित्रा करीत. आजचा विषय होता city planning in Asia. या दोघांनी कंबोडियाची राजधानी फ़्नोम पेन्ह येथे सार्वजनिक सोई कशा आहेत यावर चर्चा केली. शाळे तर्फे गट बनवून नव्या युगातील शहर विकास उपक्रम यावर वाद विवाद आणि चर्चा करण्याची नाव नोंदणी केली. यात वेळ कसं गेला हे कळले नाही. तयारी करायला वेळ मिळावा म्हणून प्रतिक शाळेची बस सोडून चित्रा सोबत मागे थांबला. विषय दोघांच्या आवडीचा होता. पाण्याचे प्रश्न, पाऊस पडून येणारा पूर,या पासून वाचण्यासाठी जमिनी खाली जलन्निस्सारण रचना कशी बनवावी यावर विचार करून दोघ उशिरा घरी गेले.

प्रसंग ४

प्रतिक उशिरा घरी आल्यामुळे जेवायला उशीर झाला होता. त्यामुळे प्रतिक व बाबाना  रात्री चालायला उतरायला नेहमी पेक्षा उशीर झाला होता.

आज काही पाऊस पडला नव्हता. त्यामुळे बेडकांचे आवाज सोबतीला नव्हते. व रात्रीचे दिवे वाटेवर जागोजागी लागले होते. जिथे दिवे नाहीत तिथे वाटेवर अंधार होता. प्रतिक अजून ही जलन्निसारण उपक्रम वर विचार करत होता. त्यामुळे अजून गप्पा सुरू झाल्या नव्हत्या.  

चलता चलता वाटेच्या बाजूला असलेल्या बाकावर दोन व्यक्ति बसलेल्या दिसल्या. प्रतिक व बाबा त्यांच्या बाजूने गेले. तरी त्या दोघांना काही जाणवले नाही.

“तू बघितलेस?”

“काय?”

“ते काय करत होते?”

“नाही, कोण?”

“अरे कोण काय? त्या बाकावर बसलेले ते दोघे?”

प्रतिकने मागे  वळून पहिले, त्याला अंधारात नीट दिसले नाही. एक मुलगा व बाजूला एक मुलगी बसलेले दिसले

“नाही, नीट दिसत नाही ते, काय करतायत?”

“अरे बघ आपण परत जाऊ तेव्हा”

“बरं, तू काय विचार करतोयस?”

गप्पा सुरू झाल्या प्रतिक पाण्याचे प्रश्न कसे असतात यावर बोलू लागला. परतीच्या मार्गावर बाबानी त्याला हळूच जाणीव करून दिली की ते दोघे अजून आहेत.

“अरे ही नक्की काय करतायत?” प्रतिकने  आश्चर्य व्यक्त करीत विचारले. कारण त्याला दिसले की ती मुलगी, मुलांचा हात हातात घेऊन चक्क nail cutter घेऊन नख कापत होती. ते ही या अंधारात.

“हे बघ परवा तू मला नर बेडकाला खाणाऱ्या मादी बेडकीबद्दल सांगितले ना. माणसाचे ही बरेचसे तसेच आहे. या दोन व्यक्ती बद्दल आता तेच होत आहे, फक्त हे थोडे मानवी प्रकाराने आहे. पण mating call हा योग्य वेळी द्यावा ही गोष्ट नीट समजून घेतली तर काही चूक होणार नाही.”

प्रतिक क्षणभर या विचारात मग्न झाला व हसला काहीसा आणि परत गप्पा मारू लागला

प्रसंग ५

इकडे city planning ची स्पर्धा जवळ आली होती. प्रतिक व चित्रा रोज उशिरा थांबून तयारी करत होते. करताना नवीन जमिनी खालच्या नालीचा नकाशा तयार झाल्याच्या उत्साहात प्रतिकने चित्राला एकदम आनंदाने मिठी मारली, चित्राला तेवढाच आनंद झाला होता की हा नकाशा आपल्याला स्पर्धेत नाव मिळवून देईल. तिने ही मिठी स्वीकारली. त्या अवस्थेत प्रतिक चित्राच्या कानात कुजबुजला

“हा काही mating call नाही … चल सोड आता”

दोघांनी हसून आपापले हात मागे घेतले व नकाशा गुंडाळून इतर तयारीला लागले

प्रसंग ६

स्पर्धा चांगली झाली प्रतिक व चित्राच्या नकाशाला उत्तेजनार्थ पारितोषिक मिळाले. या प्रकारच्या स्पर्धेत त्यांच्या शाळेला मिळालेले ही पहिले पारितोषिक होते त्यामुळे शाळेने खूप कौतुक केले.

प्रसंग ७

आज रात्री गप्पा सुरू करायच्या आधी प्रतिक बाबाना म्हणाला तुम्ही त्या मानवी mating call ची उपमा  दिल्या मुळे  मला काय कुठे योग्य ही जाणीव किती सहज उमगली. आता mating call वर शंका नाहीच, तर यावर विचार आणि चर्चा करायला मी आणि माझे मित्र-मैत्रिणी सज्ज आहोत

all copy rights are with author @viveksathe21

माखन चोर

शर्विल सजला आहे जन्माष्टमीच्या दिवशी

माखन चोर माखन चोर
नाही बरे हा मिश्किल ।
स्वारी आहे आनंदात
नाव तयाचे शर्विल ॥ १ ॥

आईने अंथरले मऊ मऊ दुपटे
बाबानी दिली लाल टोपी खास ।
आजोबानी आणली गोड बासरी
आजीने खोचले हळुच मोराचे पिस ॥ २ ॥

दिसतो निरागस डोळा
मोठा लोण्याचा गोळा ।
उमटती बाल मनात भाव
घेतील उज्ज्वल भविष्याचा ठाव ॥ ३ ॥

@विभासा

इसा पूर्व ३२० – उत्तिष्ठ भारत:। इसा २०१६ – उत्तिष्ठ “Indian”।


हम से भाग्य शाली है वे जिन्होने इस धारा पर जन्म लिया, जहां स्वर्ग और मुक्ती का द्वार है। ईश्वर भी इन्ही शब्दोमे भारत वर्ष कि महिमा का गान करते है। 

  • पवित्रता त्याग और साहसीयों की भूमी,
  • ज्ञान विज्ञान कला व्यापार व औषधीयोसे परिपूर्ण भूमी,
  • हमारे पूर्वजो कि कर्म भूमी, 
  • जहा दानवी शक्तीयो को दैवी शक्तीयो ने पराजित किया।
  • उत्तुंग शिखरो व सुंदर वनो से आच्छादित भूमी, 
  • पवित्र आनंद शौर्य उत्सर्ग राष्ट्रभक्ती (आदी) श्रेष्ठ गुणो व दया के लिये प्रसिद्ध भूमी, 
  • स्वर्ग से भी श्रेष्ठ भारत भूमी,

और उसी भारत भूमी के उत्थान के लिये अपना सर्वस्व समर्पित करने कि भावना के साथ मा भारती के पुत्र आज अपनी अपनी जन्मभूमी वापस जायेंगे।

पर मै आज यहा से किसी मागध, किसी मालव, किसी लिच्छवी किसी कुरु किसी पांचाल को नही जाने दुंगा, आज यहा से सिर्फ भारतीय जायेगा।

अनेक प्रकार की भाषा बोलने वाले और अनेक प्रकार के धर्मे को धारण करने वाले जन समूहो को भारत भूमी एक घरमे निवास करने वाले सहोदरो के समान धारण करती है। हमारी मातृभूमी राजनैतिक रुपसे अनेक महाजनपदो में बटी अवश्य है पर सांस्कृतिक रूप से वह एक है। एक ही संस्कृती के प्रवाह में मा भारती के पुत्र पल्लवीत हो रहे है। तो जनपदो कि सीमाए उन्हे कैसे बाट सकती है। मै सावधान कर रहा हुं मेरे सामने बैठे भरतपुत्रो को कि जनपदो कि सीमाओं कि आधार पर भारतीयो को बाटने का प्रयास न करे।

संस्कृती के उस सूत्र को संभाल कर रखना जो मानव को मानव से जोडता है। क्यु की देख रहा हुं कि जनपदो कि राजनीती मानव को मानव से तोड रही है। अत: राजनीती के उस दायित्व का निर्वाह अब संस्कृति को करना होगा, संस्कृति को ही सेतू बनाना होगा। 


क्युंकी संस्कृति कोई भाषा नाही संस्कृति कोई जाती नाही है संस्कृति कोई धर्म नाही।

भारतीय अध्यात्म तो दावे के साथ कहता है कि मानव का ईश्वर से एकाकार निश्चित है। पर उससे पहले मानव का मानव से एकाकार तो हो… क्या जनपदो कि सीमाए मानव को मानव से मिलने से रोक सकती है? और यादी ऐसा है तो उन सीमा रेखांओ को मिटाना है जो हमारे हृदयो पर अंकित है। 

जो स्नातक यहा से जाये जो जितने जोर से हो सके गाये हमारी सांस्कृतिक एवं राष्ट्रीय एकता का स्वर, समवेत स्वर… ताकी गुरुकुल के आचार्यो को विश्वास हो के उन्हो ने एक राष्ट्र का निर्माण किया है उसे खंड खंड में बाटा नही है।

मा भारती तुम्हारा मार्ग प्रशस्त करे, उत्तिष्ठ भारत:।

Following current Uri Attacks and rapid spread of diplomatic 

How much duration should I hold a posture of a Step in a Surya Namskar?

Well, most of my friends who picked up doing Surya Namskar (सुर्य नमस्कार) recently had one specific question. After the Sadhak (साधक – practitioner) has gained reasonable maturity in his/er posture of the Steps, naturally this question arises – “what is the duration I should hold the posture?” Is it good to hold for 2 seconds, is it dependent on streching of that position or is it at all good to hold into a postion?

These answer seeking questions are nothing but a sign of good Sadhak of Surya Namskar, who is trying to improve his/er effectiveness. And indeed its a very important question to ask and to know answer for…

Most of us know that Surya Namskar is a Yog (योग) however there is a subtle difference in Surya Namskar and other usual Yog. Surya Namskar is a Progressive Yog (प्रगत योग) meaning there are progression from one Step (आसन) to next one. This series 10 or 12 Steps are linked by transitions. It is the harmony of Sadhak’s actions and breathing during the transition contributes to the effectiveness of Surya Namskar.

There is breathing pattern for each Step. Let say first Step (नमस्कार) Namskar – Sadhak says mantra ॐ मित्राय नम: this releases your breath. Now transition into next Step – Hands streched above head – you will do – “breath in” (पुरक)  slowly till you reach final position. Feel the stretch excatly for the time you need reverse your breath (रेचक – “breath out”), in this case you will start to release breath… Thats point you move to next step. Next Step – हस्तपादासन – hands besides your legs with head touching knees… You will be slowly releasing breath to reach to this position… Hold excatly until your lungs are just about empty … Move to next postion the moment you need to start to breath in… This is breathing pattern of पुरक-रेचक breath-in & breath-out that continues… With one exception at Step 5 – अष्टांगासन. In this Step you observe your inner self by breaking your contact with outer universe. This breathing tehcnique is called कुंभक (hold your lungs steady as a Pot with lid closed) In this Step 5 its बाह्यकुंभक (Empty Pot as you breath-out in Step 4)  you hold without breathing in-out. Be in Step 5 only until you can hold breath without taking in… Move to next Step 6 only when you need to take breath again…

Thus in summary the duration of holding a posture in a Step is directly linked to Sadhak’s ability to control his/er breath and it only improves as Sadhak practices Surya Namskar to reach next level of maturity. This also modulates your breathing as you move into 6th Surya Namskar onwards, when you body is actually creating energy (Heart rate and Lungs action in full throttle)

1) नमस्कार – (अंत:कुंभक) मंत्रोच्चार (रेचक)

2) ताडासन – पुरक

3) हस्तपादासन – रेचक

4) एकपादप्रसरणासन – पुरक

5) दंडासन – रेचक

6) अष्टांगासन – बाह्यकुंभक

7) भुजंगासन – पुरक

8) अधोमुख श्वानासन – रेचक

9) एकपादप्रसरणासन – पुरक

10) हस्तपादासन – रेचक

11) नमस्कार – पुरक, अंत:कुंभक

Surya Namskar is the most simplified Yog that takes less then 15 mins and activates 95% of body muscles… And 5 chakras – depending on Maturity of Sadhak and conditions under which s/he doing it. In short this provides highest efficiency of body muscle activation.

How do I know if I am doing it right?

If you start sweating in 5th or 6th Surya Namskar… You can be sure you are doing it right… By the time you reach 10th your body will be completely wet… And heart rate above 120…

Good luck for your next set of Surya Namskar

@विभासा

You better flee in 10 seconds, मै तुम्हे भागने का एक मौका देता हुं

Story 1 – Iron Man – today’s comic animation hero

Maya tried to walk Tony into trap in order to gain his support for Killian and her invention Extremis. Killian and his men are successful in destroying suits and seeming everything at Tony’s house. However they are not able to capture or kill Tony. Tony manages to live with his experimental suit and escapes to a remote location in Tennessee. Here Tony has to seek help from a boy in order to charge, repair his suit, which is taking unusually long. In mean while Tony is attacked by Killian men, few other things happen and Tony is captured by Killian.

Highlight scene

In captivity, Tony is wired to metal frame of bed and guarded by armed men. Suddenly Tony asks the guards “You better flee in 10 seconds” Guards find his argument way too weak as they are armed with guns, Tony is unarmed, injured and wired to metal frame. Tony insists they should run as any moment something is going to happen that’s going to change the situation. Tony repeats argument by doing count down 5, 4, 3, 2, 1… “Puff” nothing happens. Guards are almost into laughter. Tony with seemingly confident manner repeats the argument asking them to flee in next 5 4 3 2 1 seconds… “Bang” the windows break due impact of external object and a piece of Iron man suit flies in and gets armed on Tony’s hand. In few more seconds other pieces of his suit fly to him and arm Tony to fight those armed men and break free from captivity.

Story 2 Ram – age old epic hero from

Ramayana

Shurpanakha complained about Ram and Laxman who have come to live in Dandakaranya with Ram’s beautiful wife Seeta, to her brothers, rakshas king, Khar and Dushan, who became angry on the insult of their sister by the two human brothers. Rakshas king Khar and Dushan bring down a selected pack of soldiers upon Ram and Laxman. Ram decides to handle them alone asking Laxman to protect Seeta. Ram sees Khar and Dushan marching forward with their soldiers.

Highlight scene

Ram, alone in middle of jungle, has to face these armed soldiers and the two powerful worriers known to be skilled in mayavi vidya (sorcery) prepares his bow and arrow. Ram without any hesitation advises Khar and Dushan to flee the area and he will not harm them in other words “मै तुम्हे भागने का एक मौका देता हुं“. But they have decided to fight without knowing whats in front of them. Suddenly rishi Agastya comes to advise Ram and suggests to use magic weapon taught to him by rishi Vishwamitra called Sam-mohini astra. Ram with respect accepts the advise and chants mantra to prepare Sam-mohini astra. At once his arrow is armed with Sam-mohini astra. Ram releases arrow armed with Sam-mohini astra upon the soldiers brought in by Khar and Dushan. Sam-mohini astra does what it is armed for and the soldiers under effect of Sam-mohini astra kill each other mistakenly, thinking asif they are fighting with Ram. Now Ram prepares to fight one to one, with Khar and Dushan who are also skilled to use  mayavi astra vidya. Dushan chants mantra to call his astra and releases them upon Ram. Likewise Khar also chants mantra and attacks Ram with his astra. However astra arranged by Ram are more powerful than both of them who finally killed in battled by Ram.

My view about these stories

Before you enjoy glimpse of the two stories mentioned above in videos below, I want to add something to this.

These epic stories of Ramayan, Mahabharat has been told since ages and have time and again mentioned brave worriers and weapons they used. We have enjoyed these stories but there is an element of myth inside that, or there is question always how that is possible and results into denial of practical possibilities of these.

Now look at the Sci-Fi or comic heros of, framed in stories of not so distant future where one can call his weapon from no-where and get it armed to attack enemy. What makes this (some-what) believable(?) may be the visualization of the videos, special effects or the links technology available as of today and possibilities of inventions in near future.

Most important difference is in eyes, and the minds behind those eyes, who are looking at these videos. One who look at Ramayana with dis-belief and one who look at Iron man with more than amusement value… may be higher degree of belief?

Yes, I think it all starts with belief with which the mind look at possibilities told in these stories, and challenges technology of present day to do more… Really there are vast possibilities to explore and re-invent if it is based on one simple thought or belief that it is possible!

Videos

Note the test suit flying in to get armed on Tony’s hand shown at 00:21 sec in this video

Note the arrow appearing on Ram’s bow show at 10:011 sec in this video

@विभासा

It all starts with a Dream – Cardboard Microraptor

It all starts with a dream

On Thursday evening after I came back from office, Vaideha showed me a notebook from his school and said, I have created this blueprint of micro-raptor. I want to make one using cardboard. He had his friends jumping with him to get a confirmation from me that we do it on this weekend.

I had little choice and comprehension of what has gone behind this blueprint. Let aside that I had no clue of what is this micro-raptor “thingy” about. I just said Okay

And starting Saturday morning there was lot of energy in the day since morning, Vaideha got up with just one call

अरे तुझा तो micro-raptor करायचा आहे ना?

And he got up like a spring tied to his legs and took a bath in 15 minutes got ready with drinking milk and cloths which usually on week day takes about 30-35 minutes.

Soon I heard phone calls to his friends who where ready as well… at around 11 AM on Saturday boys with nice colorful shirts where gathered at our place all bubbling with energy and bustling around.

With friends you are never tired

It was then, I saw the blueprint actually and I realized it had a lot more details than just drawing, it had part description, material needed to make it, quantity, color… There was also a list of offers made to Vaideha’s friends and their fathers to help in the making of micro raptor. Before I knew all the material was already present at home including some of it gathered from Vaideha’s friends.

I was just going with the flow without putting any more brain… I was mere acting as a Project Manager with architects, engineers already knowing what they need to do.

Devil is in detailing

So from there we just followed the blueprint, to draw the shapes on the cardboard and then to cut the cardboard into correct pieces, we followed the coloring as per the blueprint.

Hand drawn blueprints with part numbers

It was nearly three hours and the boys were working with great enthusiasm and energy. They were fighting to get more piece to cut or draw or color. Only when the fruits case in I asked them to take a break so that I can take break as well… around 4 the boys mothers had called at least 2 time to call them back hence we stopped the work for the day.

Work is Fun with friends

Sudhir Pitale had made one of his creation while all this was happening which is a small 3×3 inches 3D flying T-rex. And Atharva Gogate had called for another day to make his design of his creation that he will publish soon. With this enjoyable afternoon work we stopped.

On Sunday morning me and Vaideha decided to put together the pieces of the micro-raptor together to finish the job. It was just an hours work to join the pieces and make the micro-raptor.

work in progress

And its when I started to write this blog post, I searched what is micro-raptor about? and just for your reference the image of the micro-raptor and what we made today is given below:

Micro raptor from Card board
No joy greater than playing with your own created toy!

It all starts with a Dream to create!

@विभासा

खेळ खेळुया… – डब्बा आईस-पैस

माझ्या बाल मित्रांनो, लगोरी, लंगडी, असे मोकळ्या मैदनातील खेळ खेळुन झाले. यावेळी आपण एक असा खेळ शिकुया की जो जागा मोकळी नसली तरी खेळता येइल. या खेळाचे नाव आहे “डब्बा आईस-पैस”. हे कसले नाव, हा काय पैसे देउन डब्ब्यात ice cream विकत घ्यायचा खेळ आहे का… डब्बा आईस-पैस? नाही-नाही या खेळात ice-cream वगैरे काही नाही (L!) पण या खेळात एक डब्बा मात्र नक्की आहे. आणि या डब्ब्याची “ऐशी-का-तैशी” करायची आहे… कसे?…. चला तर मग पुढे बघुया कसे खेळायचे “डब्बा आईस-पैस”.

सहित्य:

आधीच सांगतो, या खेळाचे साहित्य बरोबर ओळखणार्‍याला कोणते ही बक्षिस नाही. कारण “डब्बा आईस-पैस” चे साहित्य आहे: एक रिकामा डब्बा! गंमत म्हणुन सांगतो, मी लहान असताना हा डब्बा म्हणजे खरोखरचा पत्र्याचा डब्बा असे. घरी रंग लाउन झाल्यावर रिकामे रंगाचे डबे असतात, डालडा नावाचे वनस्पती तेल मिळत असे त्याचे रिकामे डबे, काहीच नाही मिळाले तर चक्क नारळाची करवंटी…. असे विविध प्रकारचे डबे … जो वेळेला हाती लागेल तो! आता तुम्ही विचाराल, आज मला घरी कोणता रिकामा डब्बा मिळणार? बर तुमचा हा प्रश्न बरोबर आहे कारण आज काल ना पत्र्याचे डब्बे असतात ना नारळाच्या करवंट्या. असे बघा – घरी आई दही आणते – Nestle, Amul किंवा इतर चीनी-जपानी brand चे त्याचे Plastic चे डब्बे असतात ते रिकामे झाल्यावर वापरु शकता तुम्ही.

चित्र १:- जुनी कुंडी चित्र २:-रिकामा डबा

खेळची जागा:

चला तर डब्बा झाला, आता खेळायची जागा. जागा अशी पाहिजे जिथे लपायला आडोसा असेल. जसे HDB चे Stilt जिथे खांबाच्या मागे लपता येइल, Condominium ची झाडी असलेली Play Area जिथे Benches किंवा झुडुपांचे आडोसे आहेत. एकंदर खेळाचा परिसर ठरवुन घ्यायचा, जसे या झाडाच्या पलिकडे नाही, त्या गवतावर गेलेतर चालेल, Compound च्या बाहेर जायचे नाही. याप्रकारे सर्वानुमते ठरवुन घेतलेला परिसर हा प्रत्येक गड्यावर बांधिल राहिल. आता या परिसरात एका मोक्याच्या ठिकाणी २ फुटचे वर्तुळ आखावे. ही डब्बा ठेवण्याची जागा झाली. तसेच हा डब्बा या परिसराच्या थोडेसे बाहेर फेकण्याची जागा ठरवुन घ्यावी. डब्बा फेकण्याची जागा मोकळी असावी आणि डब्ब्याच्या वर्तुळापासुन साधारणपणे २०-२५ फुटावर असावी.

चित्र ३:- खेळायची जागा

खेळायची वेळ ६-८ च्या मधे असावी, थोडासा अंधार व्हायच्या वेळची, म्हणजे जास्त मज्जा येते. आणि खेळायला ८-१० मुले-मुली असावेत. वेगवेगळ्या वयाची मुले एकत्र खेळु शकतात.

आता बघुया खेळाचे नियम:

(१) या खेळात एका गड्यावर “राज्य” येते. कोण राज्य घेणार यासाठी “सुटावे” लागते. ही सुटण्याची पद्धत खाली दिली आहे. त्याप्रमाणे सुटुन, एक गडी राज्य घेतो.

(२) मग राज्य नसलेला एक गडी तो डब्बा आधी ठरवलेल्या जागी लांब फेकुन देतो.

(३) डब्बा फेकल्याबरोबर राज्य घेणारा गडी डब्बा आणायला धावतो, या वेळात बाकीचे गडी ठरलेल्या परिसरात लपुन बसतात.

(४) राज्य घेणारा गडी डब्बा परत आणुन त्याच्या वर्तुळात उपडा (तोंडखाली) बसवतो. आता या डब्ब्याचे रक्षण करणे हे राज्य घेणार्‍याचे काम आहे आणि त्याबरोबर लपलेल्या गड्यांना शोधणे हे ही राज्य घेणार्‍याचे काम आहे.

(५) त्यासाठी राज्य घेणारा, हळुहळु काळजीपुर्वक ठरलेल्या परिसरात फिरुन लपलेल्या गड्यांना शोधायचा प्रयत्न करतो.

(६) लपलेला गडी दिसताच, राज्य घेणारा गडी परत येउन त्या डब्ब्यावर एक पाय ठेउन त्या दिसलेल्या गड्याचे (सुधीर) नाव ओरडुन सांगतो “सुधीरचा डब्बा आईस-पैस!” त्याच बरोबर तो गडी कुठे दिसला हे पण ओरडुन सांगु शकतो. आता तो लपलेला गडी बाद झाला. त्याने लपलेल्या जागेवरुन बाहेर येउन डब्ब्यापाशी जमावे.

(७) असे एक-एक करत राज्य घेणारा सर्व लपलेल्या गड्यांना शोधुन त्यांचा डब्बा आईस-पैस करण्याचा प्रयत्न करतो.

(८) जर सर्व लपलेले गडी शोधुन बाद झाले तर, पहिले बाद होणार गडी राज्य घेतो. त्याचे राज्य वर सांगितल्या प्रमाणे डब्बा फेकुन चालु होते.

(९) पण, या दरम्यान, जर कोणत्याही एका लपलेल्या गड्याने राज्य घेणार्‍याच्या नकळत हळुहळु डब्ब्यावर चाल करुन जाउन तो पायाने उडवुन दिला तर राज्य घेणारा गडी परत नव्याने राज्य घेतो आणि सर्व बाद झालेले गडी परत लपु शकतात. हे राज्य वर सांगितल्या प्रमाणे डब्बा फेकुन चालु होते.

चित्र ४:- लपलेल्या सुधीरचा डब्बा आईस-पैस चित्र ५:- राज्य घेतलेल्या वैदेहचा डब्बा आईस-पैस

सुटण्याची पद्धत (१):

सर्व गडी एक वर्तुळ करुन उभे राहतात. मग एक गडी क्रमानुसार स्वतःला धरुन प्रत्येक गड्याला एकदा शिवत १०, २० ३०, …. १०० मोजु लागतो. ज्याच्यावर १०० येइल तो गडी सुटला. तो वर्तुळाच्या बाहेर जातो. मग परत उरलेल्या गड्यांना शिवत १०, २०, ३०… करत १०० ला दुसरा गडी सुटतो. असे करत जो गडी सुटला नाही त्यावर राज्य येते.

सुटण्याची पद्धत (२):

एकावेळेस ३ गडी एकत्र येउन आपला उजवा हात एकावर एक ठेउन उभे राहतात. १, २, ३ म्हणाल्यावर एकाच वेळी तिन्ही गडी आपापला हात उपडा किंवा पालथा करतात. जो प्रकार दोन गड्यांनी केला आहे तो जिंकतो. म्हणजे दोघांनी आपला हात पालथा केला आणि एकाने उपडा केला, तर पालथा हात केलेले दोन्ही गडी सुटले. आता पुढचे न सुटलेले दोन गडी त्या न सुटलेल्या गड्यासोबत पुन्हा १, २, ३ म्हणुन सुटायचा प्रयत्न करतात. असे करत शेवटी न सुटणारा गडी राज्य घेतो.

काही विषेश करामती:

(१) वेळ संध्याकाळची ठेवावी, म्हणजे राज्य घेणार्‍या गड्याला लपलेले गडी ओळखणे सोपे जाणार नाही

(२) लपलेल्या गड्याने आपण पहिले बाद होत नाही याचा प्रयत्न करावा म्हणजे राज्य घ्यावे लागत नाही

(३) डब्बा फेकणार्‍या गड्याने नीट काम करावे नाही तर लपण्यास वेळ मिळत नाही

(४) राज्य घेणारा गडी डब्बा आणयला जाताना मागे वळुन कोण-कोण कुठे लपले आहे ते बघु शकतो

(५) असे बघता येउ नये म्हणुन डब्बा थोडा तिरका किंवा बाजुला फेकावा

(६) लपण्याचा परिसर ठरवला असल्याने राज्य घेणारा गडी खात्रीलायक रित्या शोध मोहिम ठरवु शकतो, तसेच लपलेला गडी डब्ब्यावर चाल करुन जाण्याचा मार्ग ठरवु शकतो

(७) पण कोणीही जर ठरलेल्या परिसराच्या बाहेर जाउन काही करण्याचा प्रयत्न केला आणि तो सापडला तर मात्र राज्य घेण्याची शिक्षा होते

(८) गोंद्या आला रे – बाद झालेले गडी जेव्हा राज्य घेणार्‍याच्या शोध मोहिमेची खबर लपलेल्या गड्यांना पोहोचवायची असते तेव्हा ते “गोंद्या आला रे” अशी आरोळी देउन सांगतात

(९) बुच लावणे – जर एखादा लपलेला गडी खुप अवघड जागी जाउन लपुन बसला आणि राज्य घेणार्‍याला खुप वेळ तंगवुन ठेवले तर त्याला बुच लावणे म्हणतात

(१०) बाटली फुटली – जर कोणत्याही कारणाने राज्य घेणारा गडी चुकीच्या नावने डब्बा आईस-पैस करतो या प्रकारला – राज्य घेणार्‍याची बाटली फुटली असे म्हणतात. या मध्ये, सगळे लपलेले गडी व बाद झालेले गडी पुन्हा लपु शकतात व राज्य घेणार्‍यावर राज्य परत येते. लपलेल्या गड्याने आपापसात शर्ट बदलणे आणि फक्त शर्ट दाखवुन चुकीच्या नावाने बाद होण्याचा प्रयत्न करणे जेणे करुन राज्य घेणार्‍याची बाटली फोडायची हा प्रकार खुप गंमतीशीर होतो.