माझा आजचा विचार वैयक्तिक विचार साधना

आमच्या मोदगी वाड्याबद्दल किती आणि काय काय सांगू!

माझे पणजोबा म्हणजे विष्णु सदाशिव मोदगी (नाना) यांनी १९१९ साली मूळ मालक चौबळ यांच्याकडून ठाणे येथील मध्यवस्तीत जुना मुंबई रस्ता, आत्ताचा वीर सावरकर पथ येथे हा वाडा विकत घेतला. नाना स्वतः वकील. उत्तम शिक्षण, कर्तबगारी, मेहनत आणि प्रामाणिकपणा या गोष्टी अंगी असल्या की आयुष्य संपन्न होत जातं बघा. नाना आणि वहिनी (त्यांची पत्नी म्हणजे माझी पणजी आजी लक्ष्मी मोदगी) यांच्या छत्रछायेत वसंत, वासुदेव, दिगंबर, दिनकर आणि विश्वनाथ ही पाच मुले आणि विमल, कुसुम या दोन मुली पुढे त्यांच्या मावळणकर, उपाध्ये, पिटकर,गाडगीळ आणि वाविकर घरातून आलेल्या सूना आणि जोशी आणि कुलकर्णी हे जावई असे पुढील पिढीतील संसार फुलत गेले. ही सगळी झाली माझ्या आजोबा आणि आजी यांची पिढी.

सासू आणि पाच सुना या १३ खोल्यांच्या आमच्या वाड्यात एकाच घरात आनंदाने नांदल्या, एका चुलीवर प्रसन्न मनाने रांधल्या. आमच्या या वाड्यावर जणू अन्नपूर्णेचा वरदहस्त होता. माजघराच्या बाजूला धान्य साठवण्याच्या दोन खोल्या,स्वयंपाक घरात दूध दही लोणी यांचे भिंतीमध्ये जाळीचा दरवाजा असलेले फडताळ, वरच्या माळ्यावर लोणची मुरांबे हे साठवणीचे पदार्थ ठेवलेल्या बरण्या, माडीवर चढून गेले की डाव्या बाजूला साठवणीचे हळद तिखट इतर मसाले पापड असं सर्व धनधान्यांनी परिपूर्ण असं मोदग्यांच घर. घर नुसतच धनधान्यांनी भरलेलं आणि संपन्न असून चालत नाही, तर मनाचा मोठेपणा, आल्यागेल्या पै-पाहुण्यांचे अगत्य, वडीलधाऱ्यांनी विषयी आदर, त्यांच्या शब्दाला मान, घरातल्या घरातच नव्हे तर कोणातच कधीही आप-पर भावाने न वागणे, सगळ्यांना सामावून घेऊन मिसळून राहणे हे या वाड्यातील संस्कार! त्यामुळेच तर कुरबुरी न होता आणि भांड्यांचा आवाजही न येता पाचही जावा मायेने एकत्र राहिल्या.

त्यानंतर माझ्या आईची पिढी म्हणजे ह्या मोदगी वाड्याच्या वास्तूत फुललेली तिसरी पिढी. पाच जावांची मिळून एकूण बारा मुलं. सहा बहिणी-सहा भाऊ. खरतर एकमेकांची चुलत भावंडं पण सख्ख्याहूनही सख्खी, जीवाला जीव देणारी. पुढे त्यात दुधात जशी साखर मिसळून जावी तशा आल्या सहा सुना (वाघ,शेवडे, राहतेकर, दिघे, आगाशे, नवरे) आणि सहा जावई (साठे, महाजन, साने,वैद्य, धर्म, देशपांडे). सगळेच मोदगी मुळातच हुशार, सुस्वभावी, माणूस म्हणून उत्तम घडलेले आणि प्रचंड मेहनती आणि प्रामाणिक. त्यामुळे अर्थातच उच्चशिक्षित, आपल्या आपल्या क्षेत्रात छान प्रगती केलेली ही पिढी.

सुख म्हणजे नक्की काय असतं म्हणतात ना तर सुख म्हणजे मोदगी नावाचा, मोदगी वाड्याचा, पूर्व पिढ्यांच्या संस्कारांच्या वारस्याचा आपण स्वतः एक अंश असणं. तसं पाहिलं तर हा मोदगी वाडा म्हणजे माझं आजोळ आणि त्यामुळेच मनाचा अजून जवळचा आणि अगदी हळुवार कोपरा!

वाड्याचा दिंडी दरवाजा म्हणजे साठे चौबळ आणि मोदगी या तिन्ही वाड्यांमध्ये शिरायचा मुख्य दरवाजा. इथून सरळ आत आले की मागील दारी आणि विहिरीवर जाता येत असे. मागील दारी स्वयंपाक घरातून दार उघडत असे, पण बाहेरून येण्या-जाण्यासाठी मेन रोडवर उघडणारा ओटी वरचा दरवाजा जास्त वापरला जाई. ओटीवरून आत गेले की दारावर चौकटीत कोरलेला गणपती हे सगळ्यांचे श्रद्धास्थान, माजघरात झोपाळा, आजोबांची कामाला बसायची जागा, हिशोबाची पेटी, एका बाजूला बाळंतिणीची खोली आणि दुसऱ्या बाजूला स्वयंपाकघर. स्वयंपाक घर म्हणजे आजीच्या मायेचं आणि खाऊचं साम्राज्य. माजघरातून मधोमध वरती जाण्यासाठी जिना. तिकडे दिवाणखाना आणि इतर खोल्या यामध्ये सर्व आजोबांचे आणि पुढे जाऊन मामांचे फुललेले संसार आणि सगळ्यात वरती माळा अशीही तेरा खोल्यांची ही वास्तु. स्वयंपाक घरातून उघडलेल्या मागील दारी भांडी घासायची जागा, परसदारी असलेली दगडी उखळ, मोठा पाण्याचा बंब (तो कधीही रिकामा ठेवायचा नाही) विहिरीवरून पाणी काढले (की ते कधीही बादली रिकामी ठेवायची नाही असे अलिखित नियमच जणू) पुरुषांची आंघोळीची जागा, बायकांसाठी वेगळे न्हाणीघर, पलीकडे म्हशीचा गोठा, त्याच्या मागेच टोपलीचा संडास (नंतर पक्का बांधून घेतला). असा हा आमचा आखीव-रेखीव मोदगी वाडा!

ह्या वाड्यात राहणारी आमची १७ भावंडांची चौथी पिढी. बालपणाची काही वर्ष या वाड्यात आम्ही मनसोक्त जगलो. एखादी सुसंस्कारित वास्तू आपल्या आयुष्यात आपल्याला किती आणि काय काय देऊन जाते हे खरे तर शब्दात सांगण्यापेक्षा अनुभवण्याची गोष्ट आहे. आणि तो अनुभव ज्यांना भरभरून जगायला मिळाला असे आम्ही सर्वजण नक्कीच खूपच नशीबवान आहोत!

असा हा सर्वार्थाने परिपूर्ण असा आमचा मोदगी वाडा!

सौ मानसी निखिलेश गोडबोले