आस्तिक आणि नास्तिक हे शब्द प्रामुख्याने ईश्वरावरील विश्वासावरून आणि भारतीय तत्त्वज्ञानातील विविध विचारप्रवाहांवरून वापरले जातात. या दोन्ही संकल्पनांचा अर्थ अधिक सखोल आहे:
१. आस्तिक:
- सर्वसाधारण अर्थ: जी व्यक्ती देवावर, ईश्वरावर किंवा सर्वोच्च दैवी शक्तीवर दृढ विश्वास ठेवते, तिला ‘आस्तिक’ म्हटले जाते.
- तत्त्वज्ञानातील अर्थ: प्राचीन भारतीय तत्त्वज्ञानानुसार, ज्या विचारप्रवाहांनी ‘वेदांचे’ प्रामाण्य आणि श्रेष्ठत्व मान्य केले, त्यांना ‘आस्तिक दर्शन’ म्हटले जाते (उदा. न्याय, सांख्य, योग आणि वेदान्त).
२. नास्तिक:
- सर्वसाधारण अर्थ: जी व्यक्ती देवाच्या किंवा कोणत्याही अदृश्य शक्तीच्या अस्तित्वावर अजिबात विश्वास ठेवत नाही, तिला ‘नास्तिक’ म्हणतात.
- तत्त्वज्ञानातील अर्थ: भारतीय तत्त्वज्ञानानुसार, ज्या विचारप्रवाहांनी वेदांचे प्रामाण्य आणि श्रेष्ठत्व नाकारले, त्यांना ‘नास्तिक दर्शन’ म्हटले जाते. उदाहरणार्थ, ‘चार्वाक दर्शन’ हे पूर्णपणे भौतिकवादी होते; ज्यांनी देव आणि मृत्यूनंतरचे जीवन या दोन्ही संकल्पना अमान्य केल्या.
या दोन भिन्न विचारधारांवर विचार करत असतानाच, ३० सप्टेंबर २०२६ रोजी घडलेल्या एका थरारक घटनेने सर्वांनाच अंतर्मुख होण्यास भाग पाडले आहे.
FLYDUBAI चे एक विमान १७४ प्रवाशांना घेऊन दुबईहून तेल अवीव (इस्रायल) कडे निघाले होते. विमान तेल अवीवपासून अवघ्या ३० मिनिटांच्या अंतरावर असताना एक अकल्पित घटना घडली. विमानातील को-पायलटने — जो प्रत्यक्षात एक अतिरेकी होता — मुख्य पायलटवर चाकूने जीवघेणा हल्ला केला. या अचानक झालेल्या झटापटीत विमानावरचा ताबा सुटला आणि अवघ्या ३० सेकंदांत विमान ३०,००० फुटांवरून थेट १५,००० फुटांवर खाली कोसळले. त्या अतिरेक्याचा मूळ हेतू हे विमान तेल अवीव किंवा आजूबाजूच्या लोकवस्तीवर कोसळवण्याचा होता, हे निश्चित. जर हाच हल्ला त्याने १०-१५ मिनिटांनंतर केला असता, तर विमानाने लँडिंगसाठी आणखी कमी उंची गाठली असती आणि सर्वांचा शेवट अटळ होता.
पण या संपूर्ण थरारक प्रसंगात एकापाठोपाठ एक अशा काही घटना घडल्या, ज्यामुळे अनेक प्रश्न उभे राहतात:
- कोणत्या अदृश्य शक्तीने त्या अतिरेक्याला विमान ३०,००० फुटांवर असतानाच हल्ला करण्यास भाग पाडले, ज्यामुळे सावरण्यासाठी पुरेसा वेळ मिळाला?
- स्वतःवर प्राणघातक हल्ला होत असतानाही, कॉकपिटचा दरवाजा उघडून अतिरेक्याला बाहेर ढकलण्याचे अफाट बळ त्या जखमी पायलटने कोठून आणले?
- नेमक्या त्याच वेळी विमानात असलेल्या एका डॉक्टर प्रवाशाने प्रथमोपचार करून पायलटचे प्राण कसे वाचवले? काही मिनिटांचा जरी उशीर झाला असता, तरी अनर्थ ओढवला असता.
- विमान वेगाने खाली कोसळत असताना, मृत्यू समोर दिसत असतानाही, तीन प्रवाशांनी प्रसंगावधान राखून त्या सशस्त्र अतिरेक्यावर ताबा कसा मिळवला? इतर प्रवाशांनीही त्याला जखडून ठेवण्यासाठी दाखवलेले धाडस आश्चर्यकारकच होते.
- सर्वांत मोठा योगायोग म्हणजे, त्याच विमानात ‘ऑफ-ड्युटी’ असलेले दोन अन्य पायलट प्रवासी म्हणून प्रवास करत होते. त्यांनी तत्परतेने कॉकपिटमध्ये जाऊन विमानाचा ताबा घेतला. विमानाची कोणतीही पूर्वमाहिती नसताना आणि ते नेमके कोणत्या प्रदेशावर आहेत हे माहीत नसतानाही, त्यांनी ते विमान सौदी अरेबियातील ताबूक विमानतळावर सुरक्षितपणे उतरवले. जर ते दोन पायलट तिथे नसते, तर?
- जेव्हा विमानाचा ताबा सुटला, तेव्हा त्याची रडार सिस्टीम आणि हायड्रोलिक ऑइल सिस्टीम पूर्णपणे निकामी झाली होती. तांत्रिकदृष्ट्या विमान उडवण्याच्या स्थितीत नसतानाही ते विमानतळावर सुखरूप कसे उतरले?
अखेर तो अतिरेकी जिवंत पकडला गेला, पायलटचे प्राण वाचले आणि सर्व १७४ प्रवासी सुखरूप आपापल्या घरी परतले. संपूर्ण जगाने ही घटना श्वास रोखून पाहिली.
जगातील प्रसारमाध्यमे या घटनेला एक ‘चमत्कार’ (Miracle) म्हणत आहेत. या घटनेमुळे आस्तिकांचा परमेश्वरावरील आणि दैवी शक्तीवरील विश्वास अधिकच दृढ झाला आहे. वेगवेगळ्या पंथांचे अनुयायी याकडे आपापल्या दृष्टिकोनातून पाहत असतील, पण सर्वांना तारणारी ती शक्ती एकच असावी, अशी त्यांची भावना आहे.
मात्र, जे नास्तिक आहेत किंवा केवळ भौतिकवादावर विश्वास ठेवतात, त्यांनीही या ‘चमत्काराच्या’ पलीकडे जाऊन, या घटनाक्रमामागील कार्यकारणभावाचा अधिक सखोल आणि अंतर्मुख होऊन विचार करायला हवा.
– राजेंद्र (०३ ऑक्टोबर २०२६)
