माझा आजचा विचार वैयक्तिक विचार साधना

माझ्या बाल मित्रांनो, लगोरी, लंगडी, असे मोकळ्या मैदनातील खेळ खेळुन झाले. यावेळी आपण एक असा खेळ शिकुया की जो जागा मोकळी नसली तरी खेळता येइल. या खेळाचे नाव आहे “डब्बा आईस-पैस”. हे कसले नाव, हा काय पैसे देउन डब्ब्यात ice cream विकत घ्यायचा खेळ आहे का… डब्बा आईस-पैस? नाही-नाही या खेळात ice-cream वगैरे काही नाही (L!) पण या खेळात एक डब्बा मात्र नक्की आहे. आणि या डब्ब्याची “ऐशी-का-तैशी” करायची आहे… कसे?…. चला तर मग पुढे बघुया कसे खेळायचे “डब्बा आईस-पैस”.

सहित्य:

आधीच सांगतो, या खेळाचे साहित्य बरोबर ओळखणार्‍याला कोणते ही बक्षिस नाही. कारण “डब्बा आईस-पैस” चे साहित्य आहे: एक रिकामा डब्बा! गंमत म्हणुन सांगतो, मी लहान असताना हा डब्बा म्हणजे खरोखरचा पत्र्याचा डब्बा असे. घरी रंग लाउन झाल्यावर रिकामे रंगाचे डबे असतात, डालडा नावाचे वनस्पती तेल मिळत असे त्याचे रिकामे डबे, काहीच नाही मिळाले तर चक्क नारळाची करवंटी…. असे विविध प्रकारचे डबे … जो वेळेला हाती लागेल तो! आता तुम्ही विचाराल, आज मला घरी कोणता रिकामा डब्बा मिळणार? बर तुमचा हा प्रश्न बरोबर आहे कारण आज काल ना पत्र्याचे डब्बे असतात ना नारळाच्या करवंट्या. असे बघा – घरी आई दही आणते – Nestle, Amul किंवा इतर चीनी-जपानी brand चे त्याचे Plastic चे डब्बे असतात ते रिकामे झाल्यावर वापरु शकता तुम्ही.

चित्र १:- जुनी कुंडी

चित्र २:-रिकामा डबा

खेळची जागा:

चला तर डब्बा झाला, आता खेळायची जागा. जागा अशी पाहिजे जिथे लपायला आडोसा असेल. जसे HDB चे Stilt जिथे खांबाच्या मागे लपता येइल, Condominium ची झाडी असलेली Play Area जिथे Benches किंवा झुडुपांचे आडोसे आहेत. एकंदर खेळाचा परिसर ठरवुन घ्यायचा, जसे या झाडाच्या पलिकडे नाही, त्या गवतावर गेलेतर चालेल, Compound च्या बाहेर जायचे नाही. याप्रकारे सर्वानुमते ठरवुन घेतलेला परिसर हा प्रत्येक गड्यावर बांधिल राहिल. आता या परिसरात एका मोक्याच्या ठिकाणी २ फुटचे वर्तुळ आखावे. ही डब्बा ठेवण्याची जागा झाली. तसेच हा डब्बा या परिसराच्या थोडेसे बाहेर फेकण्याची जागा ठरवुन घ्यावी. डब्बा फेकण्याची जागा मोकळी असावी आणि डब्ब्याच्या वर्तुळापासुन साधारणपणे २०-२५ फुटावर असावी.

चित्र ३:- खेळायची जागा

खेळायची वेळ ६-८ च्या मधे असावी, थोडासा अंधार व्हायच्या वेळची, म्हणजे जास्त मज्जा येते. आणि खेळायला ८-१० मुले-मुली असावेत. वेगवेगळ्या वयाची मुले एकत्र खेळु शकतात.

आता बघुया खेळाचे नियम:

(१) या खेळात एका गड्यावर “राज्य” येते. कोण राज्य घेणार यासाठी “सुटावे” लागते. ही सुटण्याची पद्धत खाली दिली आहे. त्याप्रमाणे सुटुन, एक गडी राज्य घेतो.

(२) मग राज्य नसलेला एक गडी तो डब्बा आधी ठरवलेल्या जागी लांब फेकुन देतो.

(३) डब्बा फेकल्याबरोबर राज्य घेणारा गडी डब्बा आणायला धावतो, या वेळात बाकीचे गडी ठरलेल्या परिसरात लपुन बसतात.

(४) राज्य घेणारा गडी डब्बा परत आणुन त्याच्या वर्तुळात उपडा (तोंडखाली) बसवतो. आता या डब्ब्याचे रक्षण करणे हे राज्य घेणार्‍याचे काम आहे आणि त्याबरोबर लपलेल्या गड्यांना शोधणे हे ही राज्य घेणार्‍याचे काम आहे.

(५) त्यासाठी राज्य घेणारा, हळुहळु काळजीपुर्वक ठरलेल्या परिसरात फिरुन लपलेल्या गड्यांना शोधायचा प्रयत्न करतो.

(६) लपलेला गडी दिसताच, राज्य घेणारा गडी परत येउन त्या डब्ब्यावर एक पाय ठेउन त्या दिसलेल्या गड्याचे (सुधीर) नाव ओरडुन सांगतो “सुधीरचा डब्बा आईस-पैस!” त्याच बरोबर तो गडी कुठे दिसला हे पण ओरडुन सांगु शकतो. आता तो लपलेला गडी बाद झाला. त्याने लपलेल्या जागेवरुन बाहेर येउन डब्ब्यापाशी जमावे.

(७) असे एक-एक करत राज्य घेणारा सर्व लपलेल्या गड्यांना शोधुन त्यांचा डब्बा आईस-पैस करण्याचा प्रयत्न करतो.

(८) जर सर्व लपलेले गडी शोधुन बाद झाले तर, पहिले बाद होणार गडी राज्य घेतो. त्याचे राज्य वर सांगितल्या प्रमाणे डब्बा फेकुन चालु होते.

(९) पण, या दरम्यान, जर कोणत्याही एका लपलेल्या गड्याने राज्य घेणार्‍याच्या नकळत हळुहळु डब्ब्यावर चाल करुन जाउन तो पायाने उडवुन दिला तर राज्य घेणारा गडी परत नव्याने राज्य घेतो आणि सर्व बाद झालेले गडी परत लपु शकतात. हे राज्य वर सांगितल्या प्रमाणे डब्बा फेकुन चालु होते.

चित्र ४:- लपलेल्या सुधीरचा डब्बा आईस-पैस

चित्र ५:- राज्य घेतलेल्या वैदेहचा डब्बा आईस-पैस

सुटण्याची पद्धत (१):

सर्व गडी एक वर्तुळ करुन उभे राहतात. मग एक गडी क्रमानुसार स्वतःला धरुन प्रत्येक गड्याला एकदा शिवत १०, २० ३०, …. १०० मोजु लागतो. ज्याच्यावर १०० येइल तो गडी सुटला. तो वर्तुळाच्या बाहेर जातो. मग परत उरलेल्या गड्यांना शिवत १०, २०, ३०… करत १०० ला दुसरा गडी सुटतो. असे करत जो गडी सुटला नाही त्यावर राज्य येते.

सुटण्याची पद्धत (२):

एकावेळेस ३ गडी एकत्र येउन आपला उजवा हात एकावर एक ठेउन उभे राहतात. १, २, ३ म्हणाल्यावर एकाच वेळी तिन्ही गडी आपापला हात उपडा किंवा पालथा करतात. जो प्रकार दोन गड्यांनी केला आहे तो जिंकतो. म्हणजे दोघांनी आपला हात पालथा केला आणि एकाने उपडा केला, तर पालथा हात केलेले दोन्ही गडी सुटले. आता पुढचे न सुटलेले दोन गडी त्या न सुटलेल्या गड्यासोबत पुन्हा १, २, ३ म्हणुन सुटायचा प्रयत्न करतात. असे करत शेवटी न सुटणारा गडी राज्य घेतो.

काही विषेश करामती:

(१) वेळ संध्याकाळची ठेवावी, म्हणजे राज्य घेणार्‍या गड्याला लपलेले गडी ओळखणे सोपे जाणार नाही

(२) लपलेल्या गड्याने आपण पहिले बाद होत नाही याचा प्रयत्न करावा म्हणजे राज्य घ्यावे लागत नाही

(३) डब्बा फेकणार्‍या गड्याने नीट काम करावे नाही तर लपण्यास वेळ मिळत नाही

(४) राज्य घेणारा गडी डब्बा आणयला जाताना मागे वळुन कोण-कोण कुठे लपले आहे ते बघु शकतो

(५) असे बघता येउ नये म्हणुन डब्बा थोडा तिरका किंवा बाजुला फेकावा

(६) लपण्याचा परिसर ठरवला असल्याने राज्य घेणारा गडी खात्रीलायक रित्या शोध मोहिम ठरवु शकतो, तसेच लपलेला गडी डब्ब्यावर चाल करुन जाण्याचा मार्ग ठरवु शकतो

(७) पण कोणीही जर ठरलेल्या परिसराच्या बाहेर जाउन काही करण्याचा प्रयत्न केला आणि तो सापडला तर मात्र राज्य घेण्याची शिक्षा होते

(८) गोंद्या आला रे – बाद झालेले गडी जेव्हा राज्य घेणार्‍याच्या शोध मोहिमेची खबर लपलेल्या गड्यांना पोहोचवायची असते तेव्हा ते “गोंद्या आला रे” अशी आरोळी देउन सांगतात

(९) बुच लावणे – जर एखादा लपलेला गडी खुप अवघड जागी जाउन लपुन बसला आणि राज्य घेणार्‍याला खुप वेळ तंगवुन ठेवले तर त्याला बुच लावणे म्हणतात

(१०) बाटली फुटली – जर कोणत्याही कारणाने राज्य घेणारा गडी चुकीच्या नावने डब्बा आईस-पैस करतो या प्रकारला – राज्य घेणार्‍याची बाटली फुटली असे म्हणतात. या मध्ये, सगळे लपलेले गडी व बाद झालेले गडी पुन्हा लपु शकतात व राज्य घेणार्‍यावर राज्य परत येते. लपलेल्या गड्याने आपापसात शर्ट बदलणे आणि फक्त शर्ट दाखवुन चुकीच्या नावाने बाद होण्याचा प्रयत्न करणे जेणे करुन राज्य घेणार्‍याची बाटली फोडायची हा प्रकार खुप गंमतीशीर होतो.